Przyroda ziemi nyskiej: Czy gęś jest głupia?

Obok łabędzia gęś gęgawa (Anser anser) należy do największych przedstawicieli blaszkodziobych, do których należą również kaczki, tracze, gągoły, płaskonosy, sterniczki, lodówki, ogorzałki i podgorzałki, jakkolwiek śmiesznie brzmią te nazwy. Gęś gęgawa jest przodkiem gęsi domowej, i choć w ludowych powiedzeniach uchodzi za głupią, jest w istocie bardzo inteligenta, a przy tym czujna i płochliwa.

Nigdy nie gniazdowała na Ziemi Nyskiej, ani w XIX, ani w XX wieku, choć od dawna jest znana jako lęgowa na sąsiadujących z naszym regionem stawach niemodlińskich. Aż tu nagle w drugiej dekadzie bieżącego stulecia zaczęła gniazdować na Jeziorze Nyskiem, a prawdopodobnie gniazduje także w północno-zachodniej części Jeziora Otmuchowskiego. Tego można się było jednak spodziewać, gdyż począwszy od końca XX wieku jej liczebność w Polsce systematycznie wzrasta, zwłaszcza zaś w Dolinie Baryczy, która jest prawdziwym matecznikiem tego gatunku. Tutaj należy od razu zaznaczyć, że wielkie stada dzikich gęsi zimujących na Pojezierzu Nyskim, to nie gęsi gęgawy, a pochodzące z Europy północnej gęsi zbożowe (Anser fabalis). W przeciwieństwie do niej i innych gatunków gęsi, które zimują na naszych jeziorach, gęgawa jest szara (również jej szyja) a nie brązowa. Nogi i dziób ma cielistoczerwone z białym, a nie czarnym „paznokciem” na dziobie.

Para gęsi gęgawy z pisklętami (G. Kopij)

Gęś gęgawa zamieszkuje tylko większe jeziora i stawy. Na przykład na stawach niemodlińskich jej gniazdowanie zostało stwierdzone tylko na Sangowie, Kamaszce, Książęcym, Loży, Olszowym, Pustelniku i Ludwiku. Łącznie gnieździ się tam 35-45 par.

Gęś gęgawa jest najwcześniej przystępującym do lęgów ptakiem wodnym w Polsce. Gniazdo buduje już w marcu, tuż po ustąpieniu lodów. Zakłada je w trudno dostępnych łanach trzcin. Składa zwykle 5-6 jaj, ale może ich być nawet tuzin. Wysiaduje je przez 25-29 dni, młode wykluwają się już na początku kwietnia. Miesiąc później mogą już latać. Gęś jest wzorem rodzicielskiej troskliwości. Jej pożywienie stanowią tylko rośliny, zwłaszcza młode listki traw, ozimin oraz pędy roślin wodnych.
Gęś gęgawa nie jest w Polsce objęta ochroną gatunkową. Zaliczana jest do cennych gatunków łownych. W Polsce myśliwi mogą na nią polować od 1 września do 21 grudnia.

Zaniepokojona para gęsi gęgawy (G. Kopij)